اگر تازهکار باشید یا حتی سالهاست دوچرخهسواری میکنید، احتمالاً برایتان پیش آمده که موقع تعویض دنده دوچرخه گیج شوید یا زنجیر دوچرخهتان صدا بدهد. در واقع، سیستم دنده یکی از مهمترین بخشهای دوچرخه است که به شما کمک میکند بسته به مسیر، سرعت و توان بدنیتان راحتتر رکاب بزنید. اما برای استفاده درست از آن باید کمی با اجزای سیستم آشنا شوید و اصول صحیح تغییر دنده را یاد بگیرید. در این مقاله به ارائه ی یک راهنمای تعویض دنده دوچرخه و نکاتی مهم در ادامه آن می پردازیم. همراه ما باشید.
چه زمانی نیاز به عوض کردن دنده دوچرخه است؟
در زمان دوچرخهسواری، تعویض دنده دوچرخه به حرکت نرم تر دوچرخه کمک می کند. البته بسیاری از دوچرخه سواران از تعویض دنده صرفنظر کرده و تنها با یک دنده به دوچرخهسواری ادامه میدهند. اهرم تعویض دنده که با نام شیفتر دنده نیز شناخته می شود، روی فرمان دوچرخه تعبیه شده است. زمانی که زنجیر دوچرخه روی چرخ دنده کوچک در عقب و چرخ دنده بزرگ در جلو قرار می گیرد، دنده دوچرخه سنگین است. در مقابل، زمانی که زنجیر روی چرخ دنده بزرگ در عقب و چرخ دنده کوچک در جلو قرار می گیرد، دنده سبک وارد عمل می شود. زمانی که دوچرخهسوار می خواهد شروع به حرکت کند، باید دنده سبک را انتخاب کرده و سواریِ راحتی را آغاز کند. پس از اینکه حرکت دوچرخه با دنده سبک شروع شد، اگر ادامه مسیر جاده ای هموار بود، دنده های وسطی انتخاب خوبی برای ادامه دوچرخه سواری هستند.
در ادامه، اگر دوچرخه سوار به مسیرهای سرازیری رسید، باید دنده های سنگین تر را برای حرکت انتخاب کند. تعویض دنده دوچرخه کاملا به مسیر دوچرخه سواری بستگی داشته و باید متناسب با مسیر، دنده مناسب انتخاب شود. برخلاف مسیرهای سرازیری، در مسیرهای سربالایی، دوچرخه سوار باید از دنده های سبک تر استفاده کند تا با اعمال فشار کمتر به پدال، دوچرخه سوار بتواند راحت تر پدال بزند. اگرچه تعویض دنده در زمان دوچرخه سواری زیاد ضروری نیست و تقریبا می توان هر مسیری را با یک دنده پدال زد، اما اگر تعویض دنده به درستی انجام شود، هم به عضلات دوچرخه سوار فشار کمتری وارد شده و هم عمر مفید چرخ دنده های دوچرخه افزایش می یابد. پس از مدتی، دوچرخه سوار می تواند به راحتی دنده مناسب را برای مسیرهای مختلف تشخیص دهد. بنابراین، انتخاب دنده با توجه به شرایط مسیر بوده و کاملا به صلاحدید دوچرخه سوار بستگی دارد.
آموزش تعویض دنده دوچرخه در مسیرها و شرایط مختلف
اهرم تعویض دنده همان چیزیست که در زمان تعویض دنده دوچرخه به آن نیاز خواهید داشت. روی فرمان دوچرخه، یک اهرم برای تعویض دنده چرخ دندههای جلو و یک اهرم برای تعویض دنده چرخ دندههای عقب تعبیه شده است. در دوچرخه، برای تعویض دنده چرخدندههای جلو باید از شیفتر چپ و برای تعویض دنده چرخدندههای عقب از شیفتر سمت راست استفاده نمود. اگر دوچرخه سوار در زمان تعویض دنده دوچرخه، به صورت معکوس رکاب بزند، ممکن است زنجیر از چرخ دندهها خارج شود. بنابراین، هنگام تعویض دنده بهتر است دوچرخه سوار آرام پدال زده تا تغییر دنده به نرمی صورت پذیرد. برای آموزش تعویض دنده دوچرخه به صورت ظاهری نیز تشخیص دنده بسیار آسان است؛ زمانی که زنجیر به سمت دوچرخه نزدیک می شود، یعنی دنده سبک بوده و زمانی که زنجیر از دوچرخه دور می شود، یعنی دنده سنگین انتخاب شده است. دنده های سنگین، حرکت دوچرخه را سریعتر کرده و در صورتی که مانعی در مسیر وجود نداشته باشد، انتخاب دنده سنگین، به سواریِ بهتر کمک می کند.
بیشتر بخوانید: آموزش تعویض زنجیر دوچرخه در چند قدم ساده
نکاتی که هنگام تعویض دنده دوچرخه باید رعایت کنید
در بحث تعویض دنده دوچرخه، تعداد دنده ها مهم است. دوچرخه ها با توجه به مدل و برند شرکت تولیدکننده، دارای تعداد دنده های متنوعی هستند. مثلا دوچرخه های کوهستان برای عبور از مسیرهای ناهموار کوهستانی، دارای تعداد دنده های بیشتری نسبت به دوچرخه های شهری هستند. نکته ای که در تعویض دنده دوچرخه بسیار اهمیت دارد این است که دوچرخه سوار باید با سیستم دنده ی دوچرخه اش آشنا شود. برای تعویض دنده، صرفا استفاده از دفترچه راهنمای دوچرخه یا جستجو در اینترنت کافی نبوده و تنها تجربه ی شخصی می تواند به دوچرخه سوار کمک کند. بهترین راه برای یادگیری قلق دنده های دوچرخه، تمرین با دنده های مختلف در یک مسیر خلوت و به دور از ترافیک شهری است. برای اینکه دوچرخه سوار بتواند با سیستم دنده خود آشنا شود، باید سواری با دنده های مختلف را در یک محیط خلوت تجربه کرده و با آزمون و خطا به نتیجه برسد.
دوچرخه سوار باید توجه داشته باشد که اگر در زمان تعویض دنده دوچرخه، مدام زنجیر رها می شود، یعنی دندهها فرسوده شده و باید مجدد آنها را تنظیم نمود. همچنین، صداهای غیرمعمولی که از ساییدن یا بهم خوردگی دندهها در زمان تعویض دنده به گوش می رسد، از دیگر نشانه های خرابی دنده های دوچرخه یا تنظیم نبودن آن است. به غیر از این نشانه ها، ساییدگی بیش از حد زنجیر دوچرخه به دنده ها نیز می تواند موجب فرسودگی دنده ها شود. بنابراین، اگر فکر می کنید زنجیر فرسوده و مستهلک شده، بهتر است آن را تعویض کنید تا به دنده ها آسیبی وارد نشود. به منظور افزایش طول عمر دنده های دوچرخه، دوچرخه سوار باید دائم دنده ها را تمیز و روغنکاری کرده و تعویض دنده را به شکلی نرم و آرام انجام دهد.
اجزای اصلی سیستم دنده دوچرخه
وقتی صحبت از راهنمای کامل تعویض دنده های دوچرخه میشود، اول باید اجزای اصلی این سیستم را بشناسیم. سیستم دنده دوچرخه از چند بخش مهم تشکیل شده است: دسته دندهها روی فرمان، سیم یا کابل دنده، طبقعوضکن (در قسمت جلو)، خودرو و شانژمان (در قسمت عقب) و نهایتاً زنجیر. هر کدام از این اجزا نقش مهمی در حرکت روان دوچرخه و تغییر سرعت دارند. به زبان ساده، دسته دندهها مثل فرمانده هستند و بقیه اجزا وظیفه اجرا دارند. وقتی شما با فشار دادن اهرم یا دسته، دستور عوض کردن دنده را میدهید، این فرمان از طریق کابل به شانژمان یا طبقعوضکن منتقل میشود و زنجیر روی دنده بزرگتر یا کوچکتر مینشیند. اگر بهدنبال آشنایی با انواع دنده دوچرخه هستید، دانستن این اجزا کمک میکند تا درک کنید چرا بعضی دوچرخهها سبکتر رکاب میخورند و بعضی دیگر سرعت بیشتری دارند.
اشتباهات رایج در تعویض دنده و نحوه اجتناب از آنها
بسیاری از تازهکارها هنگام یادگیری آموزش دنده عوض کردن دوچرخه با چند اشتباه ساده روبهرو میشوند که باعث میشود زنجیر بیفتد یا رکابزدن سخت شود. یکی از رایجترین اشتباهها، تعویض دنده زیر فشار زیاد است؛ یعنی وقتی روی سربالایی با تمام توان رکاب میزنید و ناگهان میخواهید دنده را سبک کنید. این کار هم به زنجیر فشار میآورد و هم میتواند منجر به خرابی شانژمان شود. اشتباه دیگر، تغییر همزمان دنده جلو و عقب است که باعث گیج شدن سیستم و گیرکردن زنجیر میشود. همچنین بسیاری از افراد تازهکار از دندههای خیلی سبک یا خیلی سنگین برای مدت طولانی استفاده میکنند و همین باعث فرسودگی زنجیر و دندهها میشود. بهترین راه برای اجتناب از این مشکلات این است که قبل از رسیدن به سربالایی دنده را سبک کنید، تغییرات را پلهپله انجام دهید و همیشه به صدای زنجیر گوش دهید. با رعایت این نکات ساده، هم دوچرخهسواریتان لذتبخشتر میشود و هم سیستم دنده عمر طولانیتری خواهد داشت.
نتیجه گیری
در هنگام دوچرخه سواری بهتر است دوچرخه سوار متناسب با مسیری که در آن در حال رکاب زدن است، تعویض دنده دوچرخه را انجام دهد. دوچرخه ها با تعداد دنده های مختلف وارد بازار شده و قانون یکسانی برای تعویض دنده ی تمام دوچرخه ها وجود ندارد. با این حال، سواری با دنده سبک شروع شده و در مسیرهای سراشیبی باید با دنده سنگین رکاب زد. در مقابل، در مسیرهای سربالایی، دنده سبک باعث می شود پدال نرمتر چرخیده و رکاب زدن راحت تر باشد.
صفحات پیشنهادی:
